De ontwikkeling van kinderen is gebaat bij een schoolklimaat waarin zij zich prettig voelen. Uit onderzoek van Pellerin (2005) blijkt dat kinderen die scholen met een ‘gezaghebbend’ schoolklimaat bezochten de beste resultaten boekten, zowel in cognitief als in sociaal opzicht. Een ‘gezaghebbend’ schoolklimaat is een klimaat waarin eisen worden gesteld aan de leerlingen maar waarin ook ruimte is voor warme en ondersteunende relaties tussen docenten en leerlingen.
Het belang van een veilig schoolklimaat komt ook naar voren in een onderzoek naar drie succesvolle Rotterdamse basisscholen in kwetsbare wijken met een voor Rotterdam bovengemiddeld aantal gewichtenleerlingen. Zij presteren al drie opeenvolgende jaren boven de bovengrens van de Onderwijsinspectie.
Succesfactoren
Volgens de geïnterviewden van deze scholen is onder meer een positief pedagogisch klimaat, dat gekenmerkt wordt door rust, regels en structuur, van grote invloed. Daarnaast zijn een sterke leerkracht-leerlingrelatie en het hebben van hoge verwachtingen van de leermogelijkheden van alle individuele leerlingen belangrijke succesfactoren.
Ook de Inspectie van het Onderwijs noemt een goed school- en klasklimaat als voorwaarde om tot leren te kunnen komen (zie: De staat van het onderwijs 2020). Vooral aspecten die te maken hebben met sociaal-emotionele veiligheid van leerlingen en ook van leraren worden als onmisbaar voor een optimaal leerproces genoemd.
Gezaghebbend klimaat
In 2019 is voor het eerst het effect van schoolklimaat op het ongeoorloofd verzuim onderzocht door Keppens en Spruijt. Zij onderzochten het effect van schoolklimaat op het spijbelgedrag van ongeveer 2500 jongeren in Vlaanderen en vonden dat een gezaghebbend klimaat preventief werkte op het spijbelen. Zij stelden zich daarbij de vraag wat daar dan de reden van was. Het bleek dat leerlingen zich in scholen met een dergelijk klimaat meer aan school, lees medeleerlingen en docenten, konden binden en daardoor minder de neiging hadden om te spijbelen.
Met name het versterken van banden met belangrijke personen in de directe omgeving van de jongere (vrienden en docenten) die positief staan tegenover schoolbezoek speelt daarbij een rol. Het blijkt dat de overdracht van deze positieve houding door een gezaghebbend schoolklimaat wordt bevorderd. Daarmee wordt ook helder dat schoolbinding niet iets is van de individuele leerling, maar veel meer gezien moet worden als uiting van de samenhang met peers, docenten en schoolleiding.
Wat kun je hiermee als leerplichtambtenaar of Doorstroompunt-consulent?
Het bevorderen van een veilig schoolklimaat hoort bij niveau 1 van het Response to Intervention model (RtI-model). De interventies in niveau 1 zijn interventies die de school oppakt. De leerplichtambtenaar ofDoorstroompunt-consulent kan echter vanuit zijn of haar kennis over verzuim en in zijn rol als adviseur het gesprek aangaan met school over de invloed van schoolklimaat op de aanwezigheid van leerlingen.
Om goed zicht te krijgen op oorzaken van verzuim of op onderliggende problematiek bij verzuim moet de leerplichtambtenaar of Doorstroompunt-consulent in zijn of haar onderzoek dus ook aandacht hebben voor factoren op school en in de klas. Dit is dan ook een van de elementen in het signaleringsinstrument schoolverzuim van de MAS.
Uit het onderzoek Leerplicht bekeken door scholen blijkt dat juist die adviseursrol van leerplichtambtenaren door scholen wordt verwacht. Zij kunnen de school ervan bewust maken dat een veilig schoolklimaat helpt om verzuim te voorkomen.
Om verzuim te voorkomen is het echter ook van belang om acties en maatregelen te nemen op schoolniveau die een positief verblijf op school versterken. Hierbij is een veilig schoolklimaat een voorwaarde. Een goede analyse van de verzuimregistratie door de school kan een hulpmiddel zijn om te achterhalen in welke klassen het klimaat mogelijk minder positief is. Hulpmiddelen hierbij zijn de checklist aanwezigheidsbeleid en de handreiking aanwezigheidsregistratie.
Meer informatie
Wil je meer weten over de bevindingen op de Rotterdamse basisscholen? Lees dan het rapport van de casestudy.
Een uitgebreide uitleg over het RtI-model vind je in Ingrado Magazine #40.