Terugkerende thema's in de reacties op het wetsvoorstel zijn het stellen van minimale eisen aan thuisonderwijs en een vorm van toezicht. Meer zicht en grip op thuisonderwijs en de kwaliteit daarvan is in het belang van het recht op onderwijs en ontwikkeling, is de gedachte.
Inzicht beweegredenen
De Tweede Kamer verzocht via een motie van het lid Hagen om meer inzicht in de beweegredenen van ouders om beroep te doen op een vrijstelling, aanvullend op het onderzoek van Ingrado uit 2023. Ook de motie van het lid Westerveld (GroenLinks-PvdA) riep daartoe op.
Uit het onderzoek van Ingrado bleek dat leerplichtambtenaren zien dat in de meeste gevallen ouders met een holistische of specifiek christelijke overtuiging een beroep doen op de vrijstelling van de leerplicht. In mindere mate spelen islamitisch en soevereine levensovertuigingen een rol. Het ministerie van OCW heeft naar aanleiding van dit verzoek in maart 2024 rondetafelgesprekken met leerplichtambtenaren georganiseerd.
Uit deze gesprekken komt naar voren dat onder de leerplichtambtenaren zorgen leven over de kinderen die vrijgesteld zijn van de leerplicht wegens gewetensbezwaren van de ouders. De leerplichtambtenaren krijgen veelal niet of slechts moeizaam contact met de desbetreffende gezinnen en hebben er dus onvoldoende zicht op of de ouders vervangend thuisonderwijs (gaan) aanbieden.
Beter zicht nodig
De leerplichtambtenaren hebben behoefte aan wet- en regelgeving die ertoe leidt dat zij beter zicht krijgen op de groep kinderen waarvoor een beroep op vrijstelling van de leerplicht wordt gedaan. Vrijwel alle leerplichtambtenaren zagen in hun regio een stijging van het aantal vrijstellingen op grond van richtingsbezwaren. Zij zien daarbij geen stijging bij een specifieke groep. Wel zien zij dat naast richtingsbezwaren er ook bezwaren meespelen tegen schoolonderwijs als zodanig.
Er is bij leerplichtambtenaren behoefte aan duidelijkere (toetsings)kaders voor het omgaan met de beroepen op de vrijstelling. Het eerdere voornemen van het kabinet om het recht op thuisonderwijs van kinderen met een vrijstelling op grond van artikel 5 onder b. van de Leerplichtwet 1969 te waarborgen kon bij de aanwezigen rekenen op zeer brede steun. Met het wetsvoorstel dat in voorbereiding was, verandert de rol van de leerplichtambtenaar in dit proces niet.
Voortgang
Op 19 december 2024 heeft de staatssecretaris van OCW een brief gestuurd naar de Tweede Kamer over de voortgang van het wetsvoorstel Waarborgen thuisonderwijs.
De brief gaat in op de voortgang en de vervolgstappen rond het wetsvoorstel. Ook is er aandacht voor de stappen die gezet zullen worden om het proces van het verstrekken van de vrijstelling te verduidelijken.
Het doel van de herziene en verbeterde wet is en blijft: het waarborgen dat ieder kind kwalitatief goed onderwijs krijgt. Het kabinet zal, mede naar aanleiding van de adviezen van de Onderwijsraad en de reacties op de internetconsultatie, nu niet voorstellen eisen te stellen aan diegenen die het verplichte vervangende thuisonderwijs gaan verzorgen. Het kabinet kiest er nu voor om eisen stellen aan de inhoud van het onderwijs, zodat ieder kind de belangrijkste vaardigheden leert. Hiervoor worden de kerndoelen, die ook in het schoolonderwijs worden gebruikt, aangehouden.
Pilot
De bedoeling is dat er een pilot wordt uitgevoerd. Doel van de pilot is om te toetsen hoe het toezicht op thuisonderwijs, aan de hand van de kwaliteitseisen, zo effectief mogelijk kan worden vormgegeven. Daarbij wordt ook bezien of de eigen kwaliteitsborgen en reeds bestaande kwaliteitsstructuur van thuisonderwijsorganisaties ondersteunend kunnen zijn bij het toezicht.
Deelname aan de pilot is vrijwillig en zal geen gevolgen hebben voor de vrijstelling van de leerplicht van de deelnemende leerlingen en gezinnen. De resultaten van deze pilot worden betrokken bij de verdere uitwerking van het wetsvoorstel. Deze pilot wordt samen met het veld opgezet. Daarvoor zijn relevante partners, zoals de Stichting Keurmerk Thuisonderwijs, de Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs en het Thuisonderwijsverbond, gevraagd om mee te doen aan deze pilot. Via deze organisaties wil het ministerie ook gezinnen die thuisonderwijs geven uitnodigen deel te nemen.
De pilot wordt uitgevoerd in 2025 en 2026 en in de pilot worden verschillende vormen van kwaliteitsborging getoetst, waarbij ook wordt bezien of en hoe deze vormen een rol kunnen spelen in het toezicht. Ook wordt hierin bezien hoe gebruik gemaakt kan worden van onderwijsplannen, portfolio’s en toetsing.
Besluit OM over vrijstellingen 5 onder b
In maart 2025 maakte het landelijk parket van het Openbaar Ministerie bekend per direct geen zaken meer op te pakken rondom vrijstellingen van de leerplicht op grond van richtingsbezwaren. Sindsdien is er veel onduidelijkheid. Het is nog onduidelijk welke invloed dit heeft op de beleidsvorming.