De hoofdlijn
Dit wetsvoorstel is bedoeld om meer maatwerk mogelijk te maken voor leerlingen in het funderend onderwijs wanneer dit nodig is. Scholen en samenwerkingsverbanden krijgen hierdoor meer mogelijkheden om maatwerkarrangementen vorm te geven. Ook krijgen samenwerkingsverbanden mogelijkheden om niet-ingeschreven leerlingen die perspectief hebben op onderwijs, een ondersteuningsaanbod aan te bieden.
Het wetsvoorstel is het vervolg van een aantal concrete en soms tijdelijke maatregelen die de afgelopen jaren door de regering zijn ingezet. Het experiment onderwijszorgarrangementen, het actieprogramma Digitale School, de subsidieregelingen WEL in ontwikkeling en Ondersteuning en preventie thuiszittende jeugdigen. Bij de vormgeving van een maatwerkarrangement kan in dit wetsvoorstel worden afgeweken van voorschriften rond onderwijstijd, onderwijsinhoud, inzet van financiële middelen en locatie van het onderwijs. Deze mogelijkheden kunnen ook preventief ingezet worden, zijn tijdelijk en gericht op terugkeer naar school. Het wetsvoorstel is dus zowel curatief (de gang naar school) als preventief (voorkomen van verzuim) bedoeld. Een diagnose is geen vereiste voor het verkrijgen van een maatwerkarrangement. Het uitgangspunt is dat in het belang van de kinderen en jongeren wordt gehandeld en dat tijdig wordt gekeken wat deze nodig heeft om tegemoet te komen aan de onderwijs- en ondersteuningsbehoefte ter voorkoming van schooluitval.
Na dit wetsvoorstel zal nog een AMvB (Algemene Maatregel van Bestuur) komen waarin meer details over de toepassing van dit wetsvoorstel beschreven zullen worden.
Afwijken van de onderwijstijd
Sinds januari 2026 is het afwijken van de onderwijstijd al eenvoudiger geworden om in te zetten. Dit wetsvoorstel regelt dat rondom het vormgeven van een maatwerkarrangement geen aparte aanvraag meer nodig is bij de inspectie. De beleidsregel vervalt bij de inwerkingtreding van deze wet. In het kader van een maatwerkarrangement is het mogelijk dat gebruik wordt gemaakt van particuliere diensten. Wanneer een school of samenwerkingsverband voor het geven van onderwijs een particuliere dienst of aanbod inkoopt, zal dit binnen de onderwijstijd vallen.
Onderwijsinhoud
Wanneer maatwerk nodig is, kan ook worden afgeweken van de reguliere onderwijsinhoud en is er ruimte voor een alternatieve invulling. Hierdoor ontstaat de ruimte om maatwerk te kunnen bieden aan de kinderen en jongeren en goed te kunnen kijken naar wat zij echt nodig hebben. Dit moet wel in het OPP (ontwikkelingsperspectief plan) worden opgenomen.
Bekostiging
Met dit wetsvoorstel wordt het voor een samenwerkingsverband mogelijk een percentage (waarschijnlijk 2,5 %) van het ondersteuningsbudget in te zetten voor niet-ingeschreven kinderen en jongeren. Dat kan op dit moment nog niet. Onderwijs op een andere locatie dan de school valt onder de mogelijkheden van maatwerkarrangement.
Onderwijslocatie
In de Leerplichtwet (artikel 4, eerste lid) staat dat de jeugdige de school of instelling geregeld moet bezoeken. In de praktijk wordt het schoolgebouw of een vestiging hiervan gezien als geaccepteerde locatie. In dit wetsvoorstel mag ‘onderwijslocatie ruim begrepen worden. Zo kan bijvoorbeeld digitaal afstandsonderwijs gevolgd worden vanuit de thuislocatie, of kan een jeugdige met een onderwijszorgarrangement onderwijs volgen op een zorgboerderij.’
Wat betekent dit voor leerplichtambtenaren?
Hoewel dit wetsvoorstel beoogt meer ruimte te geven voor kinderen en jongeren die zijn uitgevallen of dreigen uit te vallen, geeft het ministerie van OCW een winstwaarschuwing af. Verzuim is immers een complex en domein overstijgend probleem. Wel hebben scholen en samenwerkingsverbanden met dit wetsvoorstel meer ruimte om maatwerk te bieden. Bij het opstellen van een maatwerkplan hoeft de leerplichtambtenaar niet betrokken te worden, maar moet deze wel worden geïnformeerd. De leerplichtambtenaar heeft bij bepaalde vormen van verzuim een toezichthoudende taak.
Voor de niet-ingeschreven kinderen en jongeren (absoluut verzuim) kan de leerplichtambtenaar informatie aanleveren aan het samenwerkingsverband. Ook kan de leerplichtambtenaar een bemiddelende rol spelen bij geschillen rondom maatwerk voor niet-ingeschreven kinderen en jongeren.
Consultatie
Ingrado moedigt haar leden aan om vooral te reageren op de internetconsulatie van dit wetsvoorstel en kan zich voorstellen dat een verankering van de preventieve rol van de leerplichtambtenaar hierbij een belangrijk onderwerp zal zijn. Reageren kan tot 7 september. Ingrado formuleert zelf ook een reactie en publiceert deze zodra officieel ingestuurd.