Vraagstelling
In september 2025 verzocht de toenmalige staatssecretaris van Justitie en Veiligheid de RSJ een advies op te stellen over de strafrechtelijke aanpak van schoolverzuim. Aanleiding was het voornemen van het Openbaar Ministerie om op termijn te gaan stoppen met de vervolging van jeugdigen voor schoolverzuim. Het advies moest antwoord geven op de vragen:
- Hoe verhoudt de strafrechtelijke aanpak van schoolverzuim zich tot de uitgangspunten van het VN-kinderverdrag dat het belang van de jeugdige voorop stelt?
- Wat zijn de voor- en nadelen van de strafrechtelijke aanpak van schoolverzuim voor jeugdigen?
- Welke alternatieven zijn er om schoolverzuim aan te pakken en wat is ervoor om dat goed in te richten?
- Welke rol ziet de RSJ ziet voor scholen, leerplichtambtenaren, gemeenten, jeugdigen en de visie en werkwijze van de Methodische Aanpak Schoolverzuim in een leerplichtsysteem buiten het strafrecht?
Focus en werkwijze
De focus van het advies ligt op 12- tot 18-jarigen met een schoolinschrijving die wettelijk ongeoorloofd verzuimen. De RSJ heeft het advies is opgesteld op basis van academische literatuur, onderzoeksrapporten, beleidsdocumenten en (internationale) wet- en regelgeving. Daarnaast heeft de RSJ ook gesproken met deskundigen, waaronder Ingrado en een aantal leerplichtambtenaren.
Visie en advies
De RSJ is van mening dat de discussie over de aanpak van schoolverzuim moet gaan over de vraag: ‘wat hebben jeugdigen nodig om zich optimaal te kunnen ontwikkelen?’. Vanuit die visie adviseert hij om te stoppen met de strafrechtelijke vervolging van jeugdigen voor schoolverzuim. Strafrechtelijke vervolging biedt geen effectieve oplossing voor onderliggende problematiek die vaak aan verzuim ten grondslag ligt. Er moet zo snel mogelijk een passend en effectief alternatief komen voor de aanpak van schoolverzuim, waarbij vroegtijdig en snel wordt gehandeld. Daarin moeten zorg en passend onderwijs centraal staan, aldus de RSJ.
Aanbevelingen
De RSJ komt met de volgende 10 aanbevelingen, waaronder aanbevelingen over de rol van de leerplichtambtenaar.
Aanpak van schoolverzuim
1. Stop met de strafrechtelijke vervolging van jeugdigen voor schoolverzuim. Zorg ervoor dat er zo snel mogelijk een passend en effectief alternatief komt voor de aanpak van schoolverzuim.
2. Zorg dat er een organisatie of beroepsgroep wordt aangewezen als hoofdverantwoordelijk voor de aanpak van schoolverzuim en geef deze organisatie of beroepsgroep wettelijke doorzettingsmacht en mandaat bij de gemeente. Wijs een regievoerder met doorzettingsmacht aan voor een domein overstijgende aanpak van schoolverzuim en leg zijn bevoegdheden, taken en verantwoordelijkheden wettelijk vast. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan een doorontwikkeling van de rol van de leerplichtambtenaar.
3. Focus op de oorzaken van het schoolverzuim in plaats van op de vorm van het verzuim (geoorloofd of ongeoorloofd).
4. Zorg voor een uniforme, landelijke aanpak van schoolverzuim. Een kindgerichte benadering moet hierin centraal staan, waarin jeugdigen in het onderwijs gezien en gehoord moeten worden.
5. Pas de leerplichtwet aan, zodat deze aansluit bij de actualiteit en daarnaast ook professionele duidelijkheid, handelingsmogelijkheden en handvatten biedt om snel en effectief in te kunnen grijpen bij schoolverzuim.
Hulpverlening
6. Onderken dat aanhoudend schoolverzuim meestal een gevolg is van onderliggende problematiek, waarvoor tijdige en passende hulp noodzakelijk is, mogelijk in het gedwongen civiele kader.
7. Zorg ervoor dat onderwijs een eerste prioriteit is, ook in hulpverleningstrajecten.
Onderwijs
8. Zorg ervoor dat de aanpak van schoolverzuim een preventief karakter heeft, door schoolverzuim vroegtijdig te signaleren en snel passende hulp te bieden aan jeugdigen en ouders.
9. Betrek ouders actief bij de aanpak van schoolverzuim.
10. Zorg voor passende vormen van onderwijs of alternatieve dagbesteding voor jeugdigen die vastlopen in het reguliere onderwijs en biedt mogelijkheden voor succeservaringen voor jeugdigen.
De relatie met het traject van OCW en betrokkenheid Ingrado
Eind 2025 kondigde staatssecretaris Becking van OCW in een brief aan de Tweede Kamer aan een brede verkenning uit te laten voeren naar de leerplicht, het schoolverzuim en het strafrecht. OCW neemt het advies van RSJ mee in deze verkenning.
Ingrado is nauw betrokken bij de verkenning door deelname aan zowel de werkgroep als de stuurgroep die OCW i.s.m. het ministerie van JenV voor de verkenning heeft ingericht. Daarnaast maakte Ingrado deel uit van de begeleidingscommissie van het onderzoek naar de veranderende rol van de leerplichtambtenaar dat KBA heeft uitgevoerd. Ook dit onderzoek betrekt OCW in de verkenning. Bovendien heeft Ingrado deelgenomen aan de verschillende overige sessies naast die van de werkgroep en de stuurgroep die OCW heeft georganiseerd. Bij een aantal van deze sessies waren op uitnodiging van OCW ook leden van Ingrado aanwezig.
OCW licht de Tweede Kamer binnenkort in over het proces van de verkenning. Dan wordt ook het rapport van KBA naar de rol van de leerplichtambtenaar openbaar. Informatie over de resultaten van de verkenning komen het najaar.