‘Ik zet mezelf met hart en ziel in, anders doe ik de jongeren tekort’

Sylvia Koiter

leerplichtambtenaar gemeente Zutphen

‘Wij zijn vanuit leerplicht heel graag in het veld. Ik ben het liefst op de scholen, waar je kinderen met hun vriendjes ziet. Lichaamstaal van jongeren zegt soms evenveel als woorden. Hoe zit hij erbij, hoe is de interactie met ander jongeren, met ouders.  Als we echt iets te bespreken hebben dat serieuze aandacht verdient, dan nodig ik ouders en kinderen uit op het gemeentehuis. Dat legt toch wat meer gewicht in de schaal en het is een neutrale omgeving. Hier is geen afleiding. We zitten hier rustig met elkaar en de jongere is weg uit de school- of thuisomgeving. Ik neem alle tijd om te luisteren en ik laat weten dat ik er voor de jongeren ben. Een groot goed is het besef dat er geen eenduidige waarheid bestaat. Vanuit dat perspectief leg ik verhalen naast elkaar. Ieder kijkt met eigen ogen naar een situatie, naar wat ergernis geeft of gelukkig maakt. We hebben allemaal een verhaal dat de moeite waard is, gekleurd door wie we zijn en waar we vandaan komen. Die diversiteit is ook kenmerkend voor Zutphen.’ 

 

 

Vrijheid van onderwijs 

Het maakt niet uit welk geloof je hebt, uit welk land je komt, wat je ras of geaardheid is, we zijn allemaal gelijkwaardig. Iedereen telt mee. Dat willen we ook vanuit de gemeente heel nadrukkelijk uitdragen. Vrijheid is belangrijk, ook in het kiezen van onderwijs. Ik spreek vaak ouders die me vragen: welk onderwijs is het meest passend voor mijn kind? Dan komt het wel eens voor dat zij moeten constateren dat geen enkele reguliere school kan bieden wat aansluit bij de levensovertuiging van het gezin. In zo’n geval wordt vrijstelling aangevraagd om zelf thuis invulling te geven aan onderwijs. Ik wil graag dat alle kinderen gezien worden en dat ze elkaar kunnen ontmoeten. Dat nu gekeken wordt naar het wetsartikel over thuisonderwijs en dat daar meer inhoud aan wordt gegeven vind ik erg fijn.

 

Eigen weg 

Ik kom uit een arbeidersgezin en ben opgegroeid in een dorp. Mijn vader en moeder hebben beiden een groot aantal jaren geen onderwijs gehad, eenvoudigweg omdat het toen oorlog was. En na de bevrijding moest alles weer worden opgebouwd. Ondanks dat ze veel onderwijs hebben gemist, zijn mijn ouders heel intelligente mensen. Het volgend van onderwijs wil dus niet alles zeggen. Mijn vader was breed ontwikkeld door eigen leergierigheid en interesses. Mijn vader zei altijd dat ik moest doorleren. Enkele vriendinnen van mij mochten dat toen niet van hun ouders. Die moesten na de middelbare school aan het werk. Ik ben het dorp ontgroeid, ben verhuisd naar de stad en heb een andere ontwikkeling doorgemaakt. Ik kom nu elke week weer terug in het dorp vanwege mantelzorg voor mijn moeder en dan verbaas ik me over hoe verschillend levens kunnen lopen. 

 

Ik heb sociale academie gedaan, cultureel werk, en was 21 toen ik mijn diploma haalde. In die tijd, begin jaren tachtig, koos ik ervoor om vormingswerk te gaan doen voor werkende jongeren. Er was veel werkloosheid en ik had veel te maken met gezinnen, waarin jongeren weinig kansen kregen. Jongeren van het woonwagenkamp en van migranten gezinnen. Ook werkte ik met zogenoemde randgroepjongeren, licht verstandelijk gehandicapte jongeren, die zelfstandig mochten wonen. Dat leidde regelmatig tot verwaarlozing, schulden en grensoverschrijdend gedrag. Ik heb dat werk zo’n 8 jaar met veel plezier gedaan. Daarna ben ik in de wereld van de opvoedingsondersteuning terecht gekomen. Ik heb toen veel gewerkt met Marokkaanse en Turkse gezinnen. Het was interessant om gesprekken op school te voeren over opvoeding vanuit de eigen culturele identiteit. In die tijd kreeg ik zelf kinderen en ging ik opvoedingsondersteuning geven aan Nederlandse moeders in Enschede. Op een dag stond ik op het schoolplein om mijn dochter op te halen en kreeg ik de tip om te solliciteren op de functie van leerplichtambtenaar in Zutphen. Ik kon terugkijken op een mooie tijd, maar was ook wel geregeld teleurgesteld dat ik als opvoedingsondersteuner geen doorzettingsmacht had. Als ouders niet mee wilden werken, dan kon ik daar niets aan veranderen.  

 

Belangrijke bagage

Inmiddels ben ik 18 jaar leerplichtambtenaar en ik zie alle elementen terug van wat ik in eerdere banen deed. Daarbij is geen dag hetzelfde. Dan weer zit ik met schooldirecteuren om de tafel, dan weer met een psycholoog, een ouder en een hulpverlener. Het is constant schakelen. En steeds op een ander niveau. Daar geniet ik van. Dat vind ik zo leuk aan dit werk. Luisteren is eigenlijk wel de meest belangrijke vaardigheid. Ook tussen de regels door kunnen luisteren. Wat zit er achter de woorden en hoe zit iemand erbij? Wat vertelt iemand met zijn houding en gebaren? Hoe reageert iemand op een vraag? In dit vak is mensenkennis essentieel en in ieder geval ontwikkel je dat gedurende de jaren. Zonder invoelingsvermogen en nieuwsgierigheid red je het ook niet. Ik wil daar ook compassie aan toevoegen, niet te snel oordelen en willen begrijpen hoe iets zit. Het scheelt dat ik wat ouder ben en mijn levenservaring kan inzetten. 

 

Steen in de rivier verleggen

Ik merk dat het vaak al genoeg is om begripvol af te wachten. Dan komen de verhalen vanzelf. Fascinerend welke levensverhalen je soms hoort. Ook trieste verhalen natuurlijk. Ik had een keer een vader op gesprek die zijn dochter uit de ‘klauwen van de duivel’ wilde houden en daarmee doelde hij op ons onderwijs. Ik heb hem laten vertellen hoe hij naar het leven keek en naar de samenleving. Uiteindelijk is het voor dat meisje niet zo goed verlopen. Ze kreeg thuis onderwijs van een verre vriend en werd na verloop van tijd depressief.  Het gezin stond volledig buiten de samenleving. Uiteindelijk zijn de ouders gaan scheiden en de moeder bleef met mij contact onderhouden. Het hoorde niet bij mijn werk, maar ik vond dat ik hierin een helpende hand moest bieden. Ik ben erin geslaagd om het meisje uiteindelijk in een goede opvang geplaatst te krijgen waar ze langzaam weer zichzelf terug vond. Ik kreeg later van haar een vilten boekje, dat verder leeg was. Ze zei: ‘alsjeblieft, hier heb je een leeg boekje, want op school leer je toch niets, maar je kunt er je hoofd op laten rusten als je moe bent.’ Ik heb dat boekje nog steeds. Dit verhaal is een illustratie dat we soms heel veel proberen, maar dat het niet altijd lukt. Onderwijs is voor dat meisje gestopt, maar ze is gelukkig wel geestelijk gezond uit het proces gekomen. Ik ben persoonlijk blij dat we via de moeder het lijntje naar haar hebben weten te behouden. Dat we het vertrouwen hebben gekregen om hulp te bieden. 

 

Overwinningen

Er zijn ook mooie verhalen van jongeren die zich weten te herpakken en er in slagen om na tegenslag toch de wereld te verbazen. Ik had zo een keer een meisje op gesprek die zo faal-angstig was dat ze niet naar school durfde. Ze kreeg er lichamelijk ongemak van zoals eczeem. Ik heb er toen voor gezorgd dat zij op een kleine schoollocatie terecht kon in een rustige omgeving met een tuin, gerund door een gekwalificeerde docente met een universitaire opleiding. De inspectie is nog komen kijken en ze konden zien dat het meisje tot rust kwam en langzaam haar zelfvertrouwen terugkreeg. Uiteindelijk heeft ze op deze manier haar vwo diploma gehaald en is ze filosofie gaan studeren. Dit is gelukt dankzij het samenspel van alle betrokken partners. 

 

Een ander voorbeeld is van een intelligente autistische jongen die in het onderwijs teveel werd afgeleid door allerlei prikkels. Hij paste niet in het onderwijssysteem en voelde zich verloren. De school zag in dat er een andere oplossing nodig was en is toen mee gaan denken over een alternatieve route. Omdat we elkaar hier in Zutphen goed kennen en vertrouwen, krijgen we zaken ook gemakkelijker voor elkaar. Als de schooldirecteur weet dat ik me hier sterk voor maak, dan is hij bereid om ook zijn nek uit te steken en er energie in te stoppen. Vanuit de overtuiging dat we samen de goede dingen doen. Het blijkt in dit soort situaties dat je lef moet tonen om de meest passende oplossing te zoeken. Dat betekent ook niet te bang zijn voor het oordeel van ouders.

 

Een meisje van een praktijkschool meldde zich vaak ziek met buikpijn klachten. Ze vertelde dat ze op haar achtste naar Nederland is gekomen, gevlucht vanuit Syrië en omzwervingen via Turkije en Egypte. Haar hoofd zat te vol en daardoor kon ze moeilijk ruimte maken om te leren. Ze vond het ook moeilijk om hulp te vragen. Ik ben nu bezig om geleidelijk vertrouwen op te bouwen, door begrip te tonen en geduld te hebben. Samen met de school onderzoeken we wat werkt. Het begint met een plan, dan kijken we stap voor stap wat effectief is en stellen dan bij als het nodig is. 

 

Er iets van maken

Als jongeren het aan kunnen, spreek ik ze aan op hun eigen verantwoordelijkheid. Ik zeg altijd, alles wat je doet, is een keuze. En als je iets wilt, moet je ervoor gaan. Ik benadruk ook altijd het belang van een diploma. Dat neemt niemand je meer af. Dat is een bewijs van jouw kwaliteit en dat betaalt zich uit. Tegelijkertijd besef ik dat het ook draait om levensgeluk, je eigen pad vinden.

 

Niet invullen

Na 35 jaar binnen het sociaal domein heb ik wel in de gaten wat er mogelijk kan spelen, maar de kunst is om objectief te blijven. Anders ga ik teveel invullen en op de automatische piloot werken. Juist vanuit verwondering kom je tot goede afstemming, dus ik pas altijd goed op dat ik geen etiketjes plak en ruimte blijf geven aan verschillende interpretaties van wat ik zie. Mijn empathie is soms ook mijn valkuil. Ik kan soms zodanig met een jongere te doen hebben dat ik zo iemand bij wijze van spreken bij mij in huis zou willen opnemen. Dat doe je natuurlijk niet, soms laat de beschermer in mij van zich horen, maar ik ben geen hulpverlener. Die grenzen bewaak ik scherp. 

 

Gerichte ondersteuning

In Zutphen zijn meerdere alternatieve projecten waar kwetsbare jongeren leren om hun leven op de rit te krijgen. Deze jongeren die niet meer in het onderwijs passen, worden dan bijvoorbeeld weer in de  structuur gebracht. Door samen te koken en te eten, door te leren delen. In een ander project gaat het er weer anders aan toe, met strakke regels en een directieve aanpak. Daar luister je naar de meester en houd je je aan de afspraken. Wat werkt voor de een, hoeft niet te werken voor de ander. Het is altijd maatwerk. 

 

Ook wat je niet ziet, telt

Wat mij trots op mijn vak maakt, is dat ik voor de gemeente Zutphen werk. Dat ik zoveel leuke mensen ontmoet in het netwerk die er voor willen gaan. Ik ben ook trots op wat we hier samen voor elkaar krijgen. Er gebeurt veel achter de schermen, maar er wordt hier hard gewerkt. Wat mooi is om te melden, is ook het succes van de preventie. Dat zijn al die gesprekken die positieve energie brengen, zodat het weer de goede kant op gaat. Ik had een gesprek met een vader die zich geen raad wist omdat hij geen contact met zijn zoon kon krijgen. Het bleek dat de jongen een druk ervoer om te moeten voldoen aan eisen. Na enkele tips bleek deze vader wel in staat om een gesprek te voeren, door te focussen op het positieve en aan te haken bij wat de jongen interesseerde. Al die kleine ervaringen, maken dit werk zo de moeite waard. 

 

Positieve signalen

Ik ervaar dat het goed gaat met kinderen als ze humor houden, als ze weer sociale contacten hebben. Ik zie het aan de lichte manier van lopen. Je ziet het aan de uitstraling, de zin om verder te komen. Het is levenskracht, niet lamgeslagen maar positief. Hoe groter de gunfactor, des te minder kans dat zo’n jongen bij mij op gesprek komt. Het is pas zorgelijk als er weinig veiligheid is, als je zorgtaken en verantwoordelijkheden hebt die niet bij je leeftijd passen. Hoe kun je concentreren op je rekenles als je niet weet hoe je jouw moeder aantreft na school? In de ondersteuning rond jongeren zien we vaak dat er iemand rond het gezin het verschil maakt. Dat kan een buurman zijn die zich het lot van zo’n jongere aantrekt en zorgt dat er eten op tafel komt bijvoorbeeld. 

 

Balans bewaren

Ons vak brengt stevige uitdagingen met zich mee, maar het is ook belangrijk dat we de luchtigheid bewaren. In elk gesprek zit iets moois. Dus blijf betrokken, maar maak het niet allemaal te zwaar. Relativeer je invloed en neem het niet allemaal mee naar huis. Ik fiets na mijn werk naar huis en dan kan ik mijn hoofd leegmaken. 

 

Samen sterk

Ingrado geeft mij richtlijnen hoe ik kan handelen in lastige situaties. Ik ben blij met hun deskundigheid. Als ik een ingewikkelde casus heb, kan ik met mijn vragen terecht bij een goede juriste. Het is fijn om bij een club te horen, die zich vanuit dezelfde visie wil inzetten voor jongeren. 


Sylvia is een van de mensen die aan het woord komen in Trots op je Vak! Ze vertelt wat haar beweegt en over haar werk. Ingrado maakte deze serie portretten van leerplicht- en RMC-professionals. Vijf verschillende mensen, maar een ding hebben ze gemeen: ze zijn trots op hun vak!


Ingrado nieuws ontvangen?

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

Vul hieronder jouw naam en email adres in


We gebruiken de gegevens die je hierboven invult uitsluitend voor onze nieuwsbrief. Je kunt je op elk moment afmelden. Bekijk onze privacyverklaring.